Άσκηση Ύφους ΙΙ - J. S. Bach: Partita Νο. 2 για βιολί - Chaconne

Η αριστουργηματική Chaconne από την δεύτερη παρτίτα για βιολί του Bach BWV 1004 αποτελεί σημαντικό αντικείμενο μελέτης τόσο για τους μαθητές αρμονίας όσο και σύνθεσης. Χρονολογημένη κατά την περίοδο 1717-1723, η παρτίτα εικάζεται να έχει γραφτεί για το θάνατο της πρώτης γυναίκας του Bach, Maria Barbara. Η Chaconne αποτελεί το τελευταίο μέρος της παρτίτας το οποίο υπερκαλύπτει σε διάρκεια τα 4 προηγούμενα. Ανά τον καιρό έχουν πραγματοποιηθεί πολλές μεταγραφές, ανάμεσα στις οποίες αξίζει να σημειωθούν αυτή του Brahms για πιάνο-αριστερό χέρι, του Busoni για πιάνο και του Stokowski για ορχήστρα.

Από εδώ μπορείτε να κατεβάσετε την παρτιτούρα όλης της παρτίτας από το IMSLP

Από εδώ μπορείτε να διαβάσετε μια ενδιαφέρουσα ανάλυση από τον Larry Solomon

Προτείνω 8 βήματα (τα περισσότερα από τα οποία αυτονόητα) για τη μελέτη της Chaconne που θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν από μαθητές και μη, για εκγύμναση στην αρμονία και το voice leading:

1) Ακούστε πολλές φορές τη Chaconne τόσο με όσο και χωρίς την παρτιτούρα.

2) Παίξτε τη Chaconne πολλές φορές στο πιάνο και προσπαθήστε να “αγγίξετε” την αρμονία της.

3) Αντιγράψτε τη Chaconne στο finale, το sibelius, ακόμα και στο χέρι με δημιουργικό τρόπο, ώστε να   γίνει απόλυτα κατανοητό το voice leading. Κατά προτίμηση γράψτε τα τετράφωνα μέρη σε 4 διαφορετικά πεντάγραμμα και προσπαθήστε να διακρίνετε την πολυφωνική υφή των “μονοφωνικών” μερών.

4) Γράψτε την αρμονική ανάλυση όλης της Chaconne σημειώνοντας σε ένα επιμέρους πεντάγραμμο (μικρότερου μεγέθους) τις θεμελίους των συγχορδιών. Σημειώστε τις διάφορες αρμονικές αλυσίδες που χρησιμοποιούνται και τις αρμονικές βαθμίδες αυτών.

5) Σημειώστε τους συνήθεις τρόπους με τους οποίους ο Bach γεφυρώνει τα διάφορα διαστήματα με ξένους φθόγγους. Φτιάξτε έναν μουσικό κατάλογο με τα μοτίβα αυτά που χρησιμοποιούνται ανά διάστημα και ενδεχομένως μπορούν και πρέπει να χρησιμοποιούνται και στα δικά σας θέματα αρμονίας και τονικής αντίστιξης, καθώς επίσης και στο αντίθεμα ή τα ελεύθερα μέρη της σχολικής (και μη) φούγκας.

6) Χωρίστε τη Chaconne σε μέρη σύμφωνα με τις παραλλαγές. Με ποιους τρόπους ο Bach επεκτείνει και αναπτύσσει το τετράμετρο θέμα σε κάθε παραλλαγή;

7) Συνθέστε μια σύντομη Chaconne για 1 όργανο ή μικρό σύνολο στο στυλ του Bach λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω.

8) Συνθέστε μια σύντομη Chaconne στη δική σας μουσική γλώσσα.

Παραθέτω μια “δική” μου, σύντομη άσκηση πάνω στη μορφή της Chaconne στο ύφος του Bach (ασκ. 7):

Μπορείτε να κατεβάσετε την παρτιτούρα σε PDF από εδώ.

1_1_11

(από το λήμμα του Bach στη WikiPedia) 

Ποτέ μη λες ποτέ...

Ιπτάμενες μηχανές βαρύτερες από τον αέρα είναι αδύνατο να κατασκευαστούν.

(Λόρδος Kelvin, πρόεδρος Βασιλικής εταιρείας, 1895)

Νομίζω ότι υπάρχει μια παγκόσμια αγορά για περίπου πέντε ηλεκτρονικούς υπολογιστές. (Thomas Watson, πρόεδρος της IBM, 1943

Δεν υπάρχει λόγος για οποιοδήποτε άτομο να έχει έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή στο σπίτι του. (Ken Olsen, πρόεδρος, διευθυντής και ιδρυτής της εταιρείας Digital Equipment Corporation, 1977)

Το τηλέφωνο έχει πάρα πολλά ελαττώματα για να θεωρηθεί σοβαρά ως μέσο επικοινωνίας. Η συσκευή είναι εγγενώς άνευ αξίας για μας. (Εσωτερική ενημέρωση της εταιρείας Western Union, 1876)

Τα αεροπλάνα είναι ενδιαφέροντα παιχνίδια αλλά χωρίς καμιά στρατιωτική αξία. (Στρατάρχης Ferdinand Foch, Γάλλος διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων στους τελευταίους μήνες του Α’ παγκοσμίου πολέμου

Το ασύρματο μουσικό κουτί δεν παρουσιάζει καμία μελλοντική χρήση. Ποιός θα πλήρωνε για ένα μήνυμα που δεν είχε συγκεκριμένο αποδέκτη; (Η απάντηση των συνεταίρων του David Sarnoff που πίεζε για επενδύσεις στο ραδιόφωνο τη δεκαετία του 1920

Ο καθηγητής Goddard δεν γνωρίζει τη σχέση μεταξύ δράσης και αντίδρασης και την ανάγκη να έχουμε κάτι καλύτερο από το κενό για να δημιουργήσουμε αντίδραση. Φαίνεται να μην έχει τη βασική γνώση που παρέχεται με το κουτάλι καθημερινά στα λύκεια. (Σημείωμα του εκδότη των New York Times για την επαναστατική εργασία του Robert Goddard για τους πυραύλους, 1921)

Ποιός στο διάολο θέλει να ακούει τους ηθοποιούς να μιλούν;

(Harry M. Warner, της εταιρείας Warner Bros, 1927)

Οτιδήποτε μπορεί να εφευρεθεί, έχει ήδη εφευρεθεί

(Charles Duell, επίτροπος του γραφείου ευρεσιτεχνιών των Η.Π.Α., 1899

“Μην πιστεύετε κάποιον που σας λέει ότι οι άνθρωποι δεν θα αποκτήσουν ποτέ επαρκή τεχνολογία για ταξίδια στο παρελθόν και το μέλλον Η ακριβής πρόβλεψη της μελλοντικής τεχνολογίας είναι σχεδόν αδύνατη και η ιστορία είναι γεμάτη από κακές εκτιμήσεις των δυνατοτήτων της τεχνολογίας”

Απόσπασμα από τον επίλογο του βιβλίου του Clifford Pickover: Χρόνος, Οδηγός για ταξιδιώτες

The Glass Harmonica

Έπειτα από την επιτυχία του “There once was Kozyavin”, o Khrzhanovsky δημιούργησε ένα ακόμη σουρεαλιστικό animation με τίτλο: “The Glass Harmonica” με μουσική του Schnittke. Γεννημένος ο 1939 στη Μόσχα, O Andrei Khrzhanovsky είναι ένας πραγματικός καινοτόμος στην ιστορία του ρωσικού animation. Οι πειραματικές, μικρού μήκους, ταινίες του πλαισιώνονται από  αλληγορίες και παραβολές κοινωνικού συνήθως περιεχομένου, πράγμα που εμπόδισε πολλές από αυτές να προβληθούν στο κοινό για πολλά χρόνια. Πολλές από τις ταινίες του περιέχονται στη τετράτομη συλλογή “Masters of Russian animation”. Κατά τη δεκαετία 1970-80 δημιούργησε μια τριλογία από animations με τίτλο “Pushkiniana”, βασισμένη σε ανέκδοτα κείμενα, ακόμα και προσχέδια που βρέθηκαν στα τετράδια του Alexander Pushkin, επιτυγχάνοντας με μοναδικό τρόπο τη μεταφορά του γραπτού λόγου στην οθόνη, θεμελιώδες στοιχείο της κινηματογραφικής γλώσσας του Khrzhanovsky.

Η ταινία “The Glass Harmonica” παρουσιάζει την ιστορία του ομωνύμου, φανταστικού, μουσικού οργάνου, οι ήχοι του οποίου παροτρύνουν όποιον του ακούει σε καλές πράξεις και σκέψεις. Ένας τεχνίτης κατασκευάζει το όργανο αυτό και επισκέπτεται την “Πόλη του κίτρινου διαβόλου” όπου οι άνθρωποι είναι ολοκληρωτικά παραδεδομένοι  στο χρήμα. Ένας γραφειοκράτης σπάει σε κομμάτια το όργανο, γεγονός το οποίο οδηγεί την πόλη σε χάος και τελικά σε κοινωνική αναπροσαρμογή. Με αυτό τον τρόπο ο Khrzhanovsky στηλιτεύει τη βάρβαρη στάση του καθεστώτος της εποχής ως προς την ελευθερία έκφρασης στην τέχνη. Τον έντονο σουρεαλιστικό χαρακτήρα της ταινίας έρχεται να αποθεώσει, κατά τη γνώμη μου, η μουσική του Alfred Schnittke. Το animation αυτό προκάλεσε πολλές αντιδράσεις με αποτέλεσμα τελικά να απαγορευτεί και ο δημιουργός του να σταλεί υποχρεωτικά για να υπηρετήσει το ναυτικό. Είκοσι χρόνια αργότερα, κατά την περίοδο της “perestroika” του Gorbachev, η ταινία εγκρίθηκε για προβολή. Ακόμα όμως και τότε, τοποθετήθηκε ένα προειδοποιητικό για το θεατή μήνυμα στους τίτλους αρχής για το τι θα ακολουθήσει. Πέρα της διαδικτυακής κοινοκτημοσύνης, το animation αυτό θεωρείται εξαιρετικά σπάνιο λόγω της μη χρηματοδότησης για περαιτέρω έκδοσή του και υπάρχουν μόνο 5 γνήσια αντίτυπα.

Μπορείτε να βρείτε κάποιες περαιτέρω πληροφορίες για τα animations του Khrzhanovsky εδώ.

Παραθέτω σε 2 αποσπάσματα την ταινία του Khrzhanovsky από το Youtube:

ΜΕΡΟΣ 1







ΜΕΡΟΣ 2