J. S. Bach - Fuga No. 3 σε Ντο# Μείζονα

Μία ανάλυση της τρίτης Φούγκας από το πρώτο βιβλίο του Καλώς Συγκερασμένου. Τα επεισόδια της Φούγκας αξίζει να μελετηθούν διεξοδικά ως προς την "ανακύκλωση" του βαικού μελωδικού και ρυθμικού υλικού το οποίο προέρχεται από το Θέμα και τα 2 Αντιθέματα. Αξίζει επίσης να παρατηρήσουμε την αλυσίδα του 5ου επεισοδίου (που καλύπτει σημαντική έκταση ολόκληρης της Φούγκας), την οποία συγκροτούν τρεις ανεξάρτητες μελωδικές, αλυσιδωτές γραμμές.

Μπορείτε να κατεβάσετε την ανάλυση σε pdf πατώντας εδώ.



Μαζί με το Πρελούδιο, σε ηχογράφηση του 1949 από τη Wanda Landowska (Τσέμπαλο):



και από τη Rosalyn Tureck:



Τέλος, για τους "ροκάδες" φίλους του blog, δε θα διστάσσω να χαρακτηρίσω εξίσου εξαιρετική την εκτέλεση του Πρελουδίου από τον κιθαρίστα Adam Fulara:

J. S. Bach - Φούγκα Νο. 1 σε Ντο (WTC - I)

Σε αντίθεση με τη συγχορδιακή υφη του πρώτου Πρελουδίου, η Φούγκα είναι το μέρος στο οποίο ο Bach αναδεικνύει τις εκτεταμένες αναπτυξιακές δυνατότητες που χαρακτηρίζουν τα περισσότερα από τα θέματά του. Όχι άδικα, η πρώτη Φούγκα έχει χαρακτηριστεί ως "σπουδή" για τη χρήση του stretto, με αποκορύφωμα τα μέτρα 16-17, όπου το θέμα εισάγεται διαδοχικά από τις τέσσερις φωνές. 

Προτείνω μια ανάλυση της Φούγκας βασισμένος τόσο στον Prout όσο και στον Groocock:

(Για να κατεβάσετε την αναλυμένη παρτιτούρα σε pdf πατήστε εδώ)

καθώς επίσης και 3 κλασσικές εκτελέσεις, ιστορικές και μη:

1. Ton Koopman (Τσέμπαλο)

2. Sviatoslav Richter (Πιάνο)

3. Glenn Gould (Πιάνο)

Τέλος, εδώ μπορείτε να βρείτε την ανάλυση από όλες τις Φούγκες του πρώτου βιβλίου σε animated score.

Domenico Scarlatti - Σονάτα σε Σολ ελάσσονα

Η παρούσα Σονάτα, μαζί με άλλες τρεις, ανακαλύφθηκαν το 1984 από τo Bengt Johnsson στα αρχεία της παιδικής χορωδίας αρρένων "Escolania de Montserrat" του αββαείου Santa Maria de Montserrat, κοντά στη Βαρκελώνη. Ανήκει κατά πάσα πιθανότητα στις πρώτες Σονάτες του συνθέτη και εκδόθηκε το επόμενο έτος. Για το λόγο αυτό απουσιάζει από το γνωστό κατάλογο του Ralph Kirkpatrick που συγκροτήθηκε περίπου 30 χρόνια πριν:

Πατώντας εδώ μπορείτε να κατεβάσετε μια πιθανή αρμονική και μοτιβική ανάλυση της εν λόγω Σονάτας, η οποία αποτελείται μόλις από 2 οκτάμετρα μέρη, τα οποία με τη σειρά τους βασίζονται, σχεδόν αποκλειστικά, στο μοτιβικό υλικό του πρώτου μέτρου, φανερώνοντάς μας για ακόμη μία φορά ότι η ομορφιά συχνά κρύβεται στην απλότητα.

J. S. Bach - Φούγκα Νο 2 BWV 847

Μια ανάλυση της πολυσυζητημένης 2ης Φούγκας του Bach από το 1ο βιβλίο (Σε Ντο Ελάσσονα) του 'Καλώς Συγκερασμένου Κλειδοκυμβάλου', βασισμένη στο βιβλίο του Joseph Groocock 'Fugal Composition':

Κλικ στην εικόνα για μεγένθυση

Μπορείτε να κατεβάσετε την αναλυμένη παρτιτούρα πατώντας εδώ

Ακολουθεί ηεκτέλεση του 2ου πρελουδίου και της φούγκας από τον τεμπαλίστα, οργανίστα και μουσικολόγο Kenneth Gilbert.

Έχοντας δηλώσει επανηλειμμένα φαν του Glen Gould, παραθέτω την ίδια εκτέλεση, η οποία χαρακτηρίζεται από τη staccato άρθρωση του πρελουδίου:

Κίτρινος Ήχος

Το πειραματικό θεατρικό κομμάτι του Kandinsky "The Yellow Sound" γράφτηκε το 1909 και η πρώτη του εκτέλεση έλαβε χώρα στο μουσείο Guggenheim στις 12 Μαϊου 1972. Aνήκει στον κύκλο θεατρικών κομματιών που δημιούργησε ο ζωγράφος βασισμένος στη θεωρία των χρωμάτων και τη συναισθησία. Τα άλλα τρία έργα έχουν τίτλους: Black Sound, White Sound και Violet Sound.

Κατά τα λεγόμενα του ιδίου του ζωγράφου o οποίος συχνά ζητούσε από το κοινό να "ακούσει" τους πίνακές του:

"Οι αποχρώσεις των χρωμάτων, όπως και οι αποχρώσεις των ήχων, έχουν τόσο λεπτή υφή ώστε μπορούν να ξυπνούν στην ανθρώπινη ψυχή συναισθήματα υπερβολικά όμορφα για να εκφραστούν με λέξεις"

Vassily Kandinsky 1914

Βασισμένος στο έργο αυτό, το 1974, για τη ρωσική παραγωγή του έργου, ο Alfred Schnittke συνέθεσε την ομώνυμη σουίτα μπαλέτου:

Le Ballet Mèchanique

To διασημότερο και σημαντηκότερο, κατά τους περισσότερους, έργο του George Antheil γράφτηκε το 1924 για την ομώνυμη ταινία των Fernand Leger και Dudley Murphy. Ωστόσο χρησιμοποιήθηκε ως soundtrack στην εν λόγω ταινία μόλις τη δεκαετία του '90. Πλέον υπάρχουν πολλές πηγές απ' όπου κάποιος μπορεί να διαβάσει την ιστορια του Ballet Mèchanique, να δει φωτογραφίες και κυρίως να ακούσει τις ιστορικές πρώτες εκτελέσεις του έργου. Η ιστοσελίδα του Paul D. Lehrman "The ballet Mèchanique Page" είναι κατά τη γνώμη μου μια από τις πιο πλήρεις και κατατοπιστικές σχετικά με τις διάφορες εκτελέσεις του έργου ανά τον κόσμο και τα διάφορα στάδια μεταγραφής που υπέστη, κυρίως ως προς την ενορχήστρωση. Επιπροσθέτως, το ομώνυμο με το έργο λήμμα της wikipedia περιλαμβάνει μια σύντομη ανάλυση των διαφόρων μερών (rolls όπως ο Antheil τα ονομάζει).

Παραθέτω την ταινία με τη μουσική του Antheil όπως αρχικά είχε σχεδιαστεί:

Ως, ας μου επιτραπεί ο εντός πολλών εισαγωγικών όρος, "συναυλιακό κομμάτι", το Ballet Mèchanique είναι σχεδιασμένο να παίζεται χωρίς την παρουσία εκτελεστών επί σκηνής, με αυτοματοποιημένα όργανα τα οποία ελέγχουν μηχανισμοί. Εξ ού και η χρήση των μηχανικών (player) πιάνων. Τεχνικά χρειάστηκε μεταγραφές επί μεταγραφών και χρονικά χρειάστηκε 75 χρόνια από την σύνθεση της αρχικής version και 40 χρόνια έπειτα από το θάνατο του Antheil για να παρουσιαστεί το έργο όπως αρχικά το είχε οραματιστεί ο δημιουργός του. Ακολουθεί η εκτέλεση που έλαβε χώρα στην National Gallery of Art της Washington, στα πλάισια μιας μεγάλης ντανταϊστικής έκθεσης, το Μάρτιο του 2006. Τα όργανα είναι πλήρως αυτοματοποιημένα και τα οποία ελέγχει και υποστηρίζει το πρωτόκολλο MIDI και η ρομποτική τεχνολογία του σήμερα:

Stanisław Barcewicz

Περιπλανώμενος στα διαδικτυακά μονοπάτια του YouTube και "μπαίνοντας" ψηφιακά και αναδρομικά σε διάφορους χώρους ιστορικών συναυλιών, έπεσα επάνω στην ηχογράφηση του δευτέρου μέρους από το κοντσέρτο για βιολί του Tchaikovsky από τον Stanisław Barcewicz. O Barchewicz εκτελεί το έργο του δασκάλου του καθώς αφήνει κάθε πραγματεία περί εκτέλεσης με την απορία για το τι είδους παρατηρήσεις μπορεί να έκανε (εάν έκανε) ο Tchaikovsky σχετικά με το κτίσιμο μιας ικανοποιητικής προς αυτόν εκτέλεση. Η ταχύτητα είναι λίγο "στρετσαρισμένη" εξαιτίας της παλαιότητας της ηχογράφησης η οποία πραγματοποιήθηκε το 1905 στη Βαρσοβία, δεκατέσσερα χρόνια πριν το θάνατο του Barchewicz:

Pawel Szymanski - Dwie Etiudy na Fortepian

Το post αυτής της εβδομάδας αφορά στο πιανιστικό έργο "Dwie Etiudy na Fortepian (1986) (Δύο Σπουδές για Πιάνο) του συνθέτη Pawel Szymanski. Αποπάσματα του έργου του Πολωνού συνθέτη άκουσα για πρώτη φορά στο μάθημα του Δημήτρη Συκιά για το set theory στο Δημοτικό Ωδείο Πετρούπολης το 2005.

Κατά τη γνώμη μου, η σημαντικότητα και ταυτόχρονα η ομορφιά του διπτύχου αυτού έγκειται στην τεχνοτροπία του Szymanski όσον αφορά στη διάρθρωση της υφής. Χρησιμοποιεί τονικά συστατικά για τη δημιουργία μιας ίσως όχι ατονικής αλλά σίγουρα ούτε και τονικής ατμόσφαιρας. Στην πρώτη σπουδή το βασικό μουσικό υλικό είναι τρίφωνες, ως επί των πλείστων, τονικές συγχορδίες ενώ στη δεύτερη έχουμε μια ανάπτυξη της υφής αυτής και διάσπαση του συγχορδιακού υλικού σε τονικοφανείς, κλιμακοειδείς μελωδικές γραμμές. Κάτι που μου φέρνει στο νου τη σχέση αντίθεσης μεταξύ της τεχνοτροπίας του πρώτου πρελουδίου και της πρώτης φούγκας από το πρώτο βιβλίο του Καλώς Συγκερασμένου Κλειδοκυμβάλου.

Σε αδημοσίευτη συνέντευξή του στον Trochimcimczyk το 1986, ο Szymanski λέει για τη μουσική του αναφερόμενος στα βασικά συστατικά που δομούν τη μουσική του γλώσσα:

"Δεν γνωρίζω τι είναι όμορφος ήχος. Η ομορφιά, φυσικά, είναι ο βασικός άξονας για όλα τα έργα τέχνης όσον αφορά στη δομή, όχι όμως και όσον αφορά στα μικρότερα στοιχεία τα οποία την απαρτίζουν. [...] Αναμφισβήτητα η φούγκα σε Σι ελάσσονα από το πρώτο βιβλίο του καλώς συγκερασμένου είναι όμορφη, ωστόσο είναι το ίδιο όμορφη και η τρίφωνη συγχορδία της Σι ελάσσονος;"

Celiphonia

Για αρκετά χρόνια πολλοί από τους Ρουμάνους συνθέτες του δευτέρου μισού του προηγούμενου αιώνα παρέμεναν στην αφάνεια, ομοίως και τα έργα τους και η σημαντικότατη προσφορά τους στη φασματική μουσική. Το post της εβδομάδας αυτής είναι αφιερωμένο στο Ρουμάνο συνθέτη Calin Ioachimescu και το έργο του "Celiphonia" για βιολοντσέλο και μαγνητοταινία. Το εν λόγω έργο γράφτηκε για τη βιολοντσελίστα Anca Vartolomei, έπειτα από στενή συνεργασία του συνθέτη και της εκτελέστριας όσον αφορά στη διαμόρφωση τόσο της δομής, όσο και των ηχοχρωμάτων και της λειτουργικότητας της σημειογραφίας. Επιπροσθέτως το έργο αυτό, εκμεταλλευόμενο διάφορους νόμους ακουστικής και ψυχοακουστικής σε συνδυασμό με τους ηλεκτρονικούς ήχους, αναπτύσσει μια ιδιαίτερη σχέση μεταξύ εκτελεστή-έργου-κοινού. Το μέρος της μαγνητοταινίας βασίζεται σε δεκαέξι διαφορτικούς ήχους του βιολοντσέλου, ηλεκτρονικά επεξεργασμένους. Το φασματικό υλικό αναπτύσσεται μέσα από την αλληλεπίδραση του οργάνου και της μαγνητοταινίας επιδρώντας καταλυτικά στη διαμόρφωση της φόρμας:

Με keywords Calin Ioachimescu μπορείτε να βρείτε διάφορα ενδιαφέροντα έργα του συνθέτη στο YouTube, όπως επίσης  γράφοντας Anca Vartolomei πολλές έξοχες εκτελέσεις διαφόρων έργων συνθετών του 20ού και 21ου αιώνα.

Πηγή: Horia Surianu & Joshua Fineberg (2000): Romanian spectral music or another expression freed, Contemporary Music Review, 19:2, 23-32

Maris Marais - Les Folies d'Espagne

Ο συνθέτης Marin Marais μας κληροδότησε το 1701 το έργο Les Folies d'Espagne το οποίο αποτελείται από 23 σύντομες παραλλαγές πάνω σε ένα θέμα βασισμένο στη Folia, μια από τις παλαιότερες καταγεγραμμένες μελωδίες. Συγκεκριμένα η πρώτη δημοσιευμένη μορφή της μελωδίας χρονολογείται περί τα μέσα του 17ου αιώνα, ωστόσο εικάζεται ότι συνετέθη αρκετά παλαιότερα. Λέγεται μάλιστα ότι ο Jean Baptiste Lully, δάσκαλος του Marais, πρώτος χρησιμοποίησε τη Folia, ως μελωδία και ως αρμονική διαδοχή [(i)-V-i-VII-III-VII-i-V-(i)]. Γενικότερα περισσότεροι από 150 συνθέτες έχουν βασίσει έργα τους σε αυτό το μουσικό υλικό.

Το Les Folies d'Espagne του Marais περιλαμβάνεται μέσα στο δεύτερο βιβλίο του με κομμάτια για μία ή δύο βιόλες da gamba και basso continuo (1701). Χωρίς το continuo, το έργο εντάσσεται συχνά στο καθιερωμένο ρεπερτόριο πολλών μονοφωνικών οργάνων. 

Ο Jordi Savall μας χάρισε μια εκπληκτική εκτέλεση του Les Folies d'Espagne και ο άγνωστος uploader είχε την ευγενή καλοσύνη να τη μοιραστεί μαζί μας:

Πέρα από την συνθετική και αισθητική αριστουργηματικοτητα του έργου, μεγάλη είναι και η διδακτική του αξία ως υλικό για τη μελέτη όσον αφορά στη σύνθεση παραλλαγών. Αξίζει να παρατηρηθεί ο τρόπος με τον οποίο ο Marin διανθίζει και αναπτύσσει μια απλή μελωδία βασισμένη σε μια επίσης απλή αρμονική διαδοχή. 

Παραθέτω ενδεικτικά το θέμα και τις δύο πρώτες παραλλαγές (χωρίς το continuo). Στις παραλλαγές σημειώνω και το θέμα σε μικρότερο πεντάγραμμο για πιο εύκολη αντιπαράθεση του μουσικού υλικού:

Μπορείτε να βρείτε ολόκληρη την παρτιτούρα σε έκδοση για φλάουτο στο IMSLP πατώντας εδώ. 

Επίσης, όλα τα βιβλία για viola da gamba και continuo από την ίδια πηγή πατώντας εδώ.

Η Ιστορία ενός αγνώστου ηθοποιού

Ανάμεσα στο συνολικό συνθετικό έργο του Alfred Schnittke, ξεχωριστή θέση κατέχει η κινηματογραφική του μουσική, η οποία ντύνει και κοσμεί δέκα διαφορετικές ταινίες, συμπεριλαμβανομένου και του εικοσαλέπτου animation "The Glass Harmonica" του Andrei Krzhanovsky.  Το απόσπασμα που ακολουθεί είναι από την ταινία "The Story of an Unknown Actor", σκηνοθετημένη το 1976 από το Ρώσσο Alexandr Zarkhy. Πρόκειται για ένα waltz, η μελωδία του οποίου αποτελεί το βασικό θεματικό υλικό για ολόκληρο το soundtrack. Aκούγοντάς το ανεξάρτητα από την εικόνα, αναπτύσσεται μακριά από ιδιαιτέρως περίτεχνα μουσικά μοτίβα, επιβεβαιώνοντας για μια ακόμα φορά ότι συχνά η ομορφιά κρύβεται μέσα στην απλότητα:

Rundfunk-Sinfonie-Orchester
Μαέστρος: Frank Strobel

T. Murail - Treize Couleurs Du Soleil Couchant

Ένα από τα πιο δημοφιλή μοντέλα που χρησιμοποιήθηκαν από τους συνθέτες της λεγόμενης "φασματικής μουσικής", είναι αυτό του Ring Modulation. Πρόκειται για μια τεχνική η οποία χρησιμοποιείται για την επεξεργασία ενός ηχητικού σήματος διαμέσου ενός άλλου. Το μαθηματικό μοντέλο της τεχνικής αυτής βασίζεται στο άθροισμα και τη διαφορά των δύο συχνοτήτων, πράγμα το οποίο συχνά χρησιμοποιείρται για την παραγωγή τετραφώνων συγχορδιών:

Το 1978 ο Tristan Murail χρησιμοποιεί την τεχνική αυτή στο έργο του "Treize Couleurs Du Soleil Couchant" για φλάουτο, κλαρινέτο, πιάνο, βιολί, βιολοντσέλο και ηλεκτρονικά. Το μουσικό υλικό των δύο πνευστών κατά κύριο λόγο αποτελείται από 13 συνηχήσεις στο ρόλο των δύο βασικών ηχητικών σημάτων, ενώ το μουσικό υλικό των δύο εγχόρδων αποτελείται από συχνότητες  οι οποίες προέρχονται από τα αλγεβρικά αθροίσματα των παραπάνω βασικών συχνοτήτων. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι το Treize Couleurs Du Soleil Couchant (μτφ Δεκατρία χρώματα του δύοντος ηλίου) είναι το πρώτο έργο στο οποίο ο Murail χρησιμοποιεί την τεχνική του Ring Modulation σε ηλεκτρακουστικό επίπεδο.

G. Crumb - A Little Suite for Christmas

Μέσω ενός εκ των πατέρων της συνθετικής έρευνας των ηχοχρωμάτων και τεχνικών των ακουστικών οργάνων εύχομαι σε όλους μας καλά Χριστούγεννα με υγεία, χαρά και δημιουργία  μέσα από τα βάθη της καρδιάς του πιάνου:

Giacinto Scelsi - Okanagon (1984)

...Να θεωρείται ως μία ιεροτελεστία ή, εάν θέλετε, ο παλμός της καρδιάς της γης...

(Υπότιτλος έργου από το συνθέτη) 

Tristan Murail: Scelsi, De-composer, Contemporary Music Review, 24:2-3, 179

Υπόδειγμα για τη μελέτη του Ισοκρατήματος - J. S. Bach Πρελούδιο αρ. 1 από τα Μικρά Πρελούδια και Φούγκες

Είναι αναρίθμητες οι φορές που σε σύντομα μουσικά έργα ενυπάρχουν χαρακτηρηστικά αποσπάσματα, χρήσιμα για την εκμάθηση της σχολικής ύλης της αρμονίας και αντιστίξεως.


Το πρώτo πρελούδιο από τα μικρά πρελούδια και φούγκες (BWV 924) του J. S. Bach μπορεί να αποτελέσει ένα από τα πιο χαρακτηρηστικά μουσικά παραδείγματα για την εκάθηση του Ισοκρατήματος (Pedal). Για την ακρίβεια περίπου περισσότερο από το μισό πρελούδιο είναι χτισμένο πάνω σε ένα Ισοκράτημα της δεσπόζουσας. Παρακάτω θα βρείτε μια στοιχειώδη αρμονική ανάλυση των συγχορδιών που σχηματίζονται ανεξάρτητα από την κρατημένη δεσπόζουσα στο αριστερό χέρι. Μπορείτε να κατεβάσετε την παρτιτούρα (συμπεριλαμβανομένης της αναλύσεως), καθώς επίσης και όλο το post σε μορφή .pdf  πατώντας εδώ. 


Παρέλειψα συνειδητά τα διάφορα ποικιλματικά σύμβολα, για μεγαλύτερη συγκέντρωση στην αρμονία. Την πλήρη παρτιτούρα όλου του βιβλίου με τα μικρκά πρελούδια και φούγκες θα βρείτε από το IMSLP πατώντας εδώ.


Παραθέτω το πρελούδιο σε midi σκοπίμως με ήχο οργάνου για να τονιστούν οι αρμονικές σχέσεις μεταξύ των δύο επιπέδων:





Προτείνω ο μαθητής να ακούσει και να παίξει πολλές φορές το απόσπασμα αυτό, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στις, ας μου επιτραπεί ο όρος, "μουσικές προστριβές" που δημιουργούνται μεταξύ των δύο ανεξαρτήτων αρμονικών γραμμών (νότα ισοκρατήματος και λοιπών συγχορδιών) και ψηλαφίζοντας το voice leading του αποσπάσματος. Έπειτα να (αντι)γράψει το απόσπασμα αυτό χρησιμοποιώντας τις ίδιες αρμονίες αλλά διαφορετικά μελωδικά μοτίβα. Τέλος να φτιάξει ένα δικό του απόσπασμα μιμούμενος το ύφος του Bach με διαφορετικές αρμονίες και μελωδικά μοτίβα, καθώς επίσης και να συνθέσει ένα ανάλογο, ελεύθερο απόσπασμα, σύμφωνα με το προσωπικό του γούστο και ύφος.

Ο Άγνωστος Carl Czerny

Είμαι σχεδόν σίγουρος ότι πολλοί από εμάς έχουμε αναρωτηθεί κατά τα μαηθτικά μας χρόνια στα ωδεία για το τι υπάρχει πέραν των ασκήσεων δεξιοτεχνίας του Carl Czerny. Το ίδιο σίγουρος όμως είμαι και για το ότι υπάρχουν πολλοί περισσότεροι οι οποίοι δεν το έκαναν, δεν το κάνουν και δυστυχώς δεν θα το κάνουν. Πώς στ' αλήθεια ο αυστριακός συνθέτης εκφραζόταν όταν δεν καταπιανόταν με το χτίσιμο μιας "ατσάλινης" πιανιστικής τεχνικής; Πώς είναι η μουσική του γλώσσα και ακόμη περισσότερο τι έχει να μας διδάξει; Αναμφισβήτητα το έργο του Czerny γύρω από τη μελέτη της πιανιστικής πρακτικής είναι ανεκτίμητης αξίας. Το ίδιο όμως αναμφισβήτητα, και το ίδιο ανεκτίμητης αξίας είναι και τα έργα του για ορχήστρα, για διαφόρων ειδών σύνολα,  καθώς επίσης και η φωνητική του μουσική. Εδώ μπορείτε να βρείτε ολόκληρη τη λίστα με τα 861 opuses και τα περισσότερα από 30 έργα χωρίς αριθμό καταλόγου.


Παραθέτω μια εκτέλεση της 6ης Συμφωνίας σε Σολ ελάσσονα υπό τη διεύθυνση του Grezegorz Nowak και την ορχήστρα  SWR Rundfunkorchester Kaiserslautern. Είναι εμφανείς οι επιρροές τις οποίες ενδεχομένως δέχτηκε από τη μουσική γλώσσα του δασκάλου του, Ludwig van Beethoven:





Κλείνοντας το post αυτής της εβδομάδας, παραθέτω και το Κουαρτέτο του Czerny για 4 πιάνα. Ας μεταφερθούμε διαδικτυακά, μέσω της καλής θελήσεως του uploader και του Youtube, στην αίθουσα του Κονσερβατορίου της Μόσχας με τους Alexey Luybimov, Michail Dubov, Petr Aidu, Alexey Zuyev στο πιάνο 1, 2, 3 και 4 αντίστοιχα:

Πολυφωνία μέσα στη Μονοφωνία

Το σύντομο fugato το οποίο περιέχει η πρώτη φαντασία του Georg Philipp Telemann για φλάουτο στα μέτρα 11-26 είναι ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά, κατά τη γνώμη του γράφοντος, δείγματα για το πώς μπορούν να οργανωθούν δύο ή περισσότερες μελωδικές γραμμές και να αποδοθούν από ένα μονοφωνικό όργανο. Από διάφορους μελετητές η τεχνική αυτή χαρακτηρίζεται (ορθώς) ως "Πολυφωνία μέσα στη Μονοφωνία". Θεωρώ σημαντική τη μελέτη της κατασκευής του παρακάτω αποσπάσματος από τους μαθητές της αντιστίξεως και φυγής. Το εν λόγω απόσπασμα, όπως και αναρίθμητα άλλα παρόμοια, κατασκευαστικά βρίσκεται τόσο κοντά, αλλά ταυτόχρονα και τόσο μακριά από τα (στενά κάποιες φορές) σχολικά πλαίσια αντιμετώπισης της πολυφωνικής μουσικής.

Παραθέτω το συγκεκριμένο απόσπασμα:

Τη σύντομη μοτιβική ανάλυση του αποσπάσματος μπορείτε να κατεβάσετε σε μορφή .pdf από εδώ.

Παραθέτω επίσης μια εκτέλεση ολόκληρης της Φαντασίας Νο. 1 από τον Tommasso Rossi:

Βεβαίως, αξίζει κάποιος να ακούσει όλες τις φαντασίες τοποθετημένες σε μια πιο σύγχρονη βάση από τον ομποΐστα και συνθέτη Heinz Holliger:

To IMSLP περιέχει μια αρκετά καλή (για δωρεάν) έκδοση όλων των φαντασιών.

Steve Reich - Eight Lines (Octet)

Το Οκτέτο του Steve Reich είναι αδιαμφισβήτητα ένα αριστουργηματικό έργο της minimal μουσικής, καθώς επίσης και ένα από τα ομορφότερα έργα του, πρόσφατα, περασμένου αιώνος. Η ομορφιά του, πέρα από την τέρψη των ώτων, έγκειται στην ίδια την αρχιτεκτονική του έργου, καθώς επίσης και στη χρήση του μουσικού υλικού. Συνετέθη το 1979 ως παραγγελία για το γερμανικό ραδιοφωνικό σταθμό "Radio Frankfurt". O αρχικός τίτλος ήταν "Octet", για δύο φλάουτα, δύο κλαρινέτα, 2 πιάνα και κουαρτέτο εγχόρδων. Στη συνέχεια, λόγω της δυσκολίας που αντιμετώπισαν αρχικά οι εκτελεστές του κουαρτέτου στην ακριβή τονική και ρυθμική απόδοση των διφώνων συγχορδιών, προστίθεται ακόμα ένα κουαρτέτο το οποίο αναλαμβάνει τη μία εκ των δύο φωνών της κάθε πάρτας. Η πρεμιέρα του έργου πραγματοποιήθηκε στο Radio Frankfurt, στις 21 Ιουνίου 1979, από τα μέλη του Netherlands Wind Ensemble και υπό τη διεύθυνση του Reinbert de Leeuw.

Οι πρωτογενείς μουσικές ιδέες, επάνω στις οποίες βασίζεται όλη η επεξεργασία του Οκτέτου είναι ελάχιστες, συνηθισμένη τεχνική της minimal συνθετικής πρακτικής. Συγκεκριμένα, οι δομικές μονάδες είναι τρεις:

1) Το αρχικό μοτίβο των πιάνων, το οποίο αποτελεί τα θεμέλια της μοτιβικής εξέλιξης:

Αξίζει να σημειωθεί το γεγονός ότι το μελωδικό μοτίβο του αριστεριού χεριού στο πρώτο πιάνο είναι ίδιο με εκείνο του δεξιού χεριού μία καθαρή δωδεκάτη χαμηλότερα. Στην ουσία δηλαδή έχουμε την ελάχιστη πιθανή διαφορά ανάμεσα στα δύο μοτίβα, δεδομένου ότι η δωδεκάτη είναι τέλειο σύμφωνο διάστημα χωρίς να είναι οκτάβα. Το ίδιο μοτίβο παρουσιάζεται στο δεύτερο πιάνο (αριστερό χέρι) σε διαφορά φάσης μισού μέτρου.

2) Η αρμονική υφή των εγχόρδων, η οποία εξαπλώνεται από το πρώτο βιολί σε όλα σχεδόν τα έγχορδα και διατηρείται καθ' όλη τη διάρκεια του έργου:

3) Το μοτίβο στο πρώτο φλάουτο:

Μορφολογικά, ο Reich χωρίζει το Eight Lines σε πέντε μέρη, από τα οποία το πρώτο και το πέμπτο σχετίζονται μέσω του κοινού υλικού των γρήγορων μοτίβων στο μπάσο κλαρινέτο, το πιάνο και το τσέλο. Το δεύτερο και το τέταρτο μέρος χαρακτηρίζονται περισσότερο από κρατημένους ήχους, ενώ το πέμπτο και τελευταίο περιλαμβάνει μια συνεκδοχή όλων των παραπάνω ιδεών. Παρ' όλη την αντιθετικότητα που χαρακτηρίζει τις δύο βασικές ιδέες (γρήγορα μοτίβα - κρατημένοι ήχοι) η μετάβαση είναι τόσο ομαλή, ώστε σχεδόν δεν υπάρχει σαφής διαχωριστική γραμμή μεταξύ των μερών, ιδίως αν ο ακροατής δεν έχει μπροστά του την παρτιτούρα.


Παραθέτω σε δύο αποσπάσματα μια εκτέλεση που βρήκα στο Youtube από το Ensemble Intercontemporain, υπό τη διεύθυνση του Jonathan Nott:

Εν κατακλείδι, είναι γνωστό ότι η minimal μουσική τόσο αγαπήθηκε, όσο και μισήθηκε από πολλούς συνθέτες και ακροατές. Σε κάθε περίπτωση πάντως, μας έμαθε κάτι πολύ σημαντικό για τη διαμόρφωση της μουσικής μας γλώσσας και νοοτροπίας: την οικονομία των μέσων.


Βιβλιογραφία:


Steve Reich, Writings on Music 1965-2000, Oxford University Press, Νέα Υόρκη 2002

Helmut Lachenmann - Dal Niente (Interiur III) για κλαρινέτο

Tο Dal Niente (Interiur III) για κλαρινέτο σόλο γράφτηκε το 1970. Πριν από αυτό γράφτηκε το Interiur I (1966) για έναν εκτελεστή κρουστών, ενώ το Interiur II δεν έχει ολοκληρωθεί μέχρι σήμερα. H βασική τεχνική που χρησιμοποιείται στο Dal Niente είναι το “φιλτράρισμα” μιας μελωδικής γραμμής έτσι ώστε μόνο κάποιοι φθόγγοι να ακούγονται ξεκάθαρα μέσα σε ένα σύνολο από αέρινα ηχοχρώματα. Η αλληλεπίδραση των δύο αυτών ηχοχρωμάτων δημιουργεί ένα συνεχές φάσμα το οποίο περιέχει σαφείς, όσον αφορά στο τονικό ύψος, φθόγγους και ασαφείς, αντίστοιχα, ήχους από αέρα. Η μετάβαση από τη μια κατάσταση στην άλλη δημιουργεί την αίσθηση της ύπαρξης κάποιου φίλτρου που ανοιγοκλείνει και μεταβάλει τις διάφορες συχνοτικές περιοχές του κλαρινέτου. H πορεία αυτή έρχεται να κορυφωθεί σε ένα τμήμα αποτελούμενο από μοτίβα στο υψηλότερο ρετζίστρο του οργάνου, σε συνέχεια των οποίων επανέρχεται η αρχική ιδέα. Ο Lachenmann αποκαλεί αυτή την κατηγορία έργων του “musique concrète instrumentale”, μεταφορά της “συγκεκριμένης μουσικής” στα φυσικά όργανα, όπου οι δυνατότητές τους επαναπροσδιορίζονται για να δώσουν νέα, άθικτα μέχρι τώρα, ηχοχρώματα.


(Το κείμενο αυτό γράφτηκε ως program notes για συναυλία της ΕΕΜ)


Παραθέτω μια εκτέλεση από το Youtube με τον Edward Brunner:

L. V. Beethoven - Μουσική για μαντολίνο

Διαβάζοντας ένα από τα posts  της Ι. Φ. στο ιστολόγιο “ΕΠΕΑ ΠΤΕΡΟΕΝΤΑ” για το μαντολίνο στην νεοελληνική μουσική και για το μοναδικό μαντολινίστα Δημήτρη Μαρίνο, θυμήθηκα τα κομμάτια του Beethoven για μαντολίνο και πιάνο. Ο λόγος περί των σχεδόν αγνώστων, θα έλεγα, στο ευρύ κοινό έργων:

Sonatina σε Ντο ελάσσονα WoO 43 No. 1

Adagio WoO 43 No.2

Sonatina σε Ντο μείζων WoO 44 No. 1

Andante Convarzioni σε Ρε μείζων WoO 44 No.2

Τα έργα αυτά γράφτηκαν το 1796, περίοδος όπου το μαντολίνο γνώρισε μεγάλη άνθιση στους κοσμικούς κύκλους, για τη νέα, ταλαντούχο, ερασιτέχνη εκτελέστρια Countess Josephine de Clary και αργότερα Countess Josephine de Clary-Gallas στην οποία ο Beethoven αφιέρωσε και την άρια για soprano και ορχήστρα “Ah, Perfido”. Μάλιστα τα αυθεντικά χειρόγραφα των παραπάνω έργων βρέθηκαν στην προσωπική βιβλιοθήκη του συζύγου της και του αδερφού της. Η πολύ μικρή συχνότητα των εκτελέσεων των έργων αυτών, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι τα κατατάσσει στην ίδια κατηγορία με τα έργα για στρατιωτική μπάντα WοΟ 18-19 και 20-24.

Παραθέτω από το Youtube τη Sonatina σε Ντο ελάσσονα WoO 43 No. 1:

Μπορείτε να κατεβάσετε την παρτιτούρα μέσω του IMSLP από εδώ.