Τίνος είναι η κούπα

Πληροφορήθηκα την ύπαρξη του τραγουδιού εντελώς τυχαία από την τηλεόραση. Πρόκειται για ένα σχεδόν τελετουργικό παραδοσιακό τραγούδι το οποίο αναφέρεται  στην πόση του κρασιού ή του εκάστοτε χαρακτηριστικού πατροπαράδοτου τοπικού ποτού. Οι συμμετέχοντες καλούνται να πιουν πραγματοποιώντας ταυτόχρονα σπονδές προς τον ουρανό (επουράνια) και τα έγκατα (καταχθόνια) της γης. Στην ουσία, ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με την αντιπαλότητα του καλού και του κακού, μια ιδέα η που αποτέλεσε βάση για πολλές φιλοσοφικές θεωρίες και θρησκείες ανά τον κόσμο και τους αιώνες.

Η δομή του τραγουδιού μπορεί να χαρακτηριστεί ανοιχτή, εφόσον συγκροτείται από τόσες στροφές όσοι και οι συμμετέχοντες, ενώ ο στίχος αφήνει το περιθώριο να χρησιμοποιηθεί το όνομα του ατόμου που έχει σειρά να συμμετάσχει.

Το τραγούδι μάλλον κατάγεται από την Κάσσο, ωστόσο έχει υιοθετηθεί από την παράδοση της Καρπάθου, της Κρήτης, πολύ πιθανόν και από πολλών άλλων. Το Youtube έχει διάφορες εκδοχες του τραγουδιού. Με κέρδισαν 2 από αυτές, η δισκογραφημένη έκδοση από τον καρπάθιο λυράρη και τραγουδιστή Μιχάλη Ζωγραφίδη:





και το video μιας παρέας η οποία πίνει ακολουθώντας όλο το τελετουργικό του τραγουδιού. Αξίζει να σημειωθεί ότι το παραδοσιακό στοιχείο (η παρέα που τραγουδά και πίνει) υπερτερεί του φολκλορικού (παιδιά με παραδοσιακές στολές) αποκαλύπτοντας μια διαχρονική υπόσταση:

Δόμνα Σαμίου (1928-2012)

Παραθέτω, αντί σχολιασμού ένα βίντεο από τη συναυλία στο Ηρώδειο το Σεπτέμβριο του 2004 με θέμα το Ηπειρώτικο τραγούδι. Άλλωστε τι θα μπορούσα να πω εγώ και ο οποιοσδήποτε εγώ, ικανό να εκθειάσει την προσφορά της  Κυρίας Δόμνας Σαμίου στη διδασκαλία, την καταγραφή, τη διάδοση και κυρίως τη διάσωση της παραδοσιακής μας μουσικής;

Επαντρεύαν ένα γέρο...

Είμαι υποχρεωμένος να αναφέρω ότι το παρακάτω απόσπασμα αφορά μόνο σε ενηλίκους. Μολονότι οι εμπειρίες που καθημερινώς αποκομίζουν τα παιδιά στις μέρες μας είναι σε πολλά σημεία πολύ περισσότερο άσεμνες και "ακατάλληλες" από όσο (θέλουμε να) νομίζουμε. 

Η δημοτική μας παράδοση βρύθει περιπαιχτικών και σκωπτικών τραγουδιών τα οποία ακούγονται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, κυρίως κατά την περίοδο ρων αποκρεών.  Πολλά από αυτά τα παραδοσιακά "γαμοτράγουδα" είναι πραγματικά αριστουργήματα, κατασκευασμένα με ιδιαίτερη ευφυία και ιδιάζουσα αισθητική, αποτελούμενα συχνά από βωμολοχίες. Χωρίς να έχω την ελάχιστη σχέση με το πεδίο της εθνομουσικολογίας και ταυτόχρονα απαλλαγμένος από κάθε είδους ψεύτικης σεμνοτυφίας, μπορώ να πω ότι πολλά από τα τραγούδια αυτά παρουσιάζουν με το δικό τους τρόπο την καθημεριμότητα του κάθε τόπου και διακομμωδούν τις "πονηρές" πτυχές του έλληνα με γνώμονα το τρίπτυχο του τόπου, του χρόνου και της κοινωνικής ομάδας. Πολλούς από τους παραδοσιακούς αυτούς θησαυρούς έφερε και διατήρησε στο φως η Δόμνα Σαμίου.

Η αριστουργηματικότητα του τραγουδιού "επαντρεύαν ένα γέρο" έγκειται στο βασικό στιχουργικό του άξονα, ένα παράθεμα το οποίο μεγαλώνει ανα ένα με δύο επιπλέον λέξεις σε κάθε επανάληψη:

Ακούω την ίδια τεχνική και σε πολλά μέρη από το θεατρικό κομμάτι του Γιώργου Απέργη "Corps a corps", γραμμένο για το περσικό, σταμνοειδές κρουστό όργανο "Tonbak" και ομιλία από τον εκτελεστή: